Obchody 250-lecia parafii wg ks. G.H. Knothe (1900)

Obchody 250-lecia parafii w Węgrowie w dniu 26.06.1900 r.
wspomnienia ks. Knothe

Dzień 27 czerwca r. b. znakomitą zajmie kartę w kronice starożytnego Wegrowa, w tym bowiem dniu odbyła się uroczystość 250-iolecia założenia parafji, jedna z tych wielkich i rzadkich uroczystości, na jakie wieki się zdobywają. Zaiste, błogosławione to pokolenie, które może być świadkiem podobnego obchodu.

Już dniem przedtem, zjechali się do skromnej i cichej plebanji węgrowskiej z różnych stron kraju księża pastorowie, aby uczestniczyć w wspaniałej uroczystości parafji Węgrowskiej, nieść jej pozdrowienie z oddali, a życzenia na przyszłość, aby złożyć przedewszystkiem u stóp tronu wszechmocnego Boga serdeczną podziękę, że zachował ten zbór przez 250 lat od zagłady i zniszczenia, a Ewangelje w tym zakątku dozwolił ogłaszać ku zbudowaniu wiernych lat 340.

Były chwile, że zdawało się, że odżyły dawne czasy synodów węgrowskich, kiedy jeszcze przed rokiem 1565 w ziemi drohickiej nad Liwem zbierali się różne stany, aby radzić nad dobrem nietylko zboru Węgrowskiego, lecz i całego kościoła ewangelickiego. Zamiast dawniejszych senjorów equestris et civilis ordinis przyjechali tym razem wysłani delegaci zboru Warszawskiego, członkowie kolegjum pp. Wilhelm Anders, Ludwik Jeziorowski, Aleksander Klimpel z wiceprezesem JW. b. generalem Teodorem Willelmem na czele.

Przybyłych gości tak duchownych jak i świeckich z całą serdecznością powitał gospodarz miejscowy, pastor zboru ks. Herman Knothe i rozlokował, jak mógł, w plebanji i w szkole. Jego głównie staraniom zawdzięczamy dzień tak mile spędzony w Węgrowie.

Skoro nadszedł dzień jubileuszowy, już od samego rana tłumy ludu wszelkich wyznań zgromadziły się, aby przyjąć udział w tak rzadkiej uroczystości. Ceremonja rozpoczęła się o godzinie dziesiątej i pół. Śród bicia dzwonów i przy odgłosie puzonów wyruszył pochód uroczysty z plebanji na cmentarz miejscowy do tamże znajdującego się pamiątkowego kościołka, zbudowanego z drzewa w przeciągu 24 godzin w roku 1769.

Na czele postępował NPW. ks. superintendent generalny, pasterz wszystkich kościołów ewangelicko-augsburskich w Królestwie Polskiem, przybyły z Warszawy, w otoczeniu PW. ks. superintendenta djecezji warszawskiej Ottona Wistehubego i wszystkich przybyłych na uroczystość duchownych: ks. Biedermana z Tomaszowa, ks. Schultza z Nowego Dworu, ks. Mikulskiego z Łomży, ks. Schoeneicha z Lublina, ks. Eichelbergera z Marjampola, ks. Ernsta z Przasnysza i miejscowego pastora. Za duchowieństwem szli delegaci zboru Warszawskiego, członkowie kolegjum zboru Węgrowskiego, oraz filjału Sadoleskiego, nauczycielowie i kantorowie, oraz liczne rzesze zborowników, przybyłych zblizka i zdaleka.

W historycznym, jedynym w swoim rodzaju w kraju a może i w całym świecie kościołku, po odśpiewanej pieśni “Spuść Ducha Twego nam" odprawił liturgję w języku polskim sędziwy ks. Biederman, długoletni pastor zboru Tomaszowskiego. W tymże języku przemówił do licznie zebranych słuchaczy z kazalnicy na prędce urządzonej przed kościołkiem ks. Mikulski na słowa proroka Ezechjela r. 34, a w języku niemieckim na Obj. św. Jana 21, 6-7 ks. Schoeneich z Lublina.

Potem zebrani weszli do świątyni. Tu w podniosłych kilku słowach wiceprezes Wilhelm złożył imieniem zboru Warszawskiego najserdeczniejsze pozdrowienia macierzy Węgrowskiej oraz życzenia błogosławieństwa Bożego na przyszłość i wręczył od kolegjum Warszawskiego krucyfiks srebrny na ołtarz jako ofiarę, która ma świadczyć, że czynem pragną stwierdzić delegaci słowa ust i uczucia serc. Srebrny krzyż nosi napis Kolegjum Kościelne zboru Warszawskiego swej macierzy, zborowi Węgrowskiemu, w 250-ą rocznicę jubileuszu tegoż zboru. 1650 27/VI 1900." Oprócz tego złożył też zebrany w zborze Warszawskim dar pieniężny.

Drugi piękny dar ofiarował wprost od siebie członek zboru Warszawskiego p. August Boye, były parafjanin Węgrowski, w postaci kielicha komunijnego i wyraził życzenie przyjęcia z niego komunji świętej, której mu też i trzem osobom przed rozpoczęciem uroczystości z całą gotowością udzielił sam NPW. superintendent generalny.

Imieniem zboru Węgrowskiego, członek kolegjum p. Scheinkönig ciepłemi słowy dziękował serdecznie za przybycie delegowanym, prosząc ich zarazem o oświadczenie serdecznego "Bóg zapłać" tak kolegjum kościelnemu Warszawskiemu, jak i zborowi za dary i dobrą pamięć.

Uroczystą była chwila, gdy NPW. ks. Manitius wezwał obecnych do potrzymania tej świątyni pamiątkowej, jako drogiej spuścizny po polskich ewangelikach, jako drogiego dziedzictwa, zostawionego po ojcach a uzbieranego przez wieki. Modlitwą serdeczną do Pana nad pany oraz błogosławieństwem, wypowiedzianem przez ks. superintendenta Wistelubego, zakończyła się uroczystość w starym domu Bożym na starodawnej roli Bożej cmentarzu. Po raz pierwszy od roku 1782, t. j. od ostatniego synodu Węgrowskiego, kościół i cmentarz byli widownią obecności tylu duchownych i słuchaczy i po raz pierwszy od owego czasu rozległo się na tych dwóch przybytkach Bogu w Trójcy poświęconych tyle ciepłych słów, tyle życzeń, tyle modlitw i westchnień do Boga o pomyślność zboru, o zachowanie wiary i wierności Bogu i drogiemu kościołowi naszemu.

Zabrzmiała pieśń: “Toruj Jezu sam drogę życia nam" i rozpoczął się odwrotny pochód z towarzyszeniem puzonów do murowanego węgrowskiego kościoła Ś-tej Trójcy, zbudowanego w latach 1837-1841, a w 250-cioletnią uroczystość istnienia parafji, dzięki zabiegom i staraniom miejscowego pastora i kolegjum, odnowionego i świątecznie przystrojonego.

Tu przede wszystkim NPW. pasterz zborów naszych dopełnił aktu poświęcenia nowego ołtarza, wzniesionego kosztem 550 rb. z darów wyłącznie zborowników Węgrowskich. Świeczniki przy ołtarzu i przy ścianach ofiarowała na pamiątkę dnia uroczystego młodzież ewangelicka Węgrowska.

Z kazalnicy wygłosili kazania ks. Knothe i ks. Schultz, pierwszy w języku niemieckim na słowa psalmu 98 w. 14, drugi w języku polskim na Obj. Św. Jana 3, 11-13. Między pierwszem i drugiem kazaniem zabrzmiał wspaniały choral: “Warownym grodem jest nasz Bóg", a ze stopni ołtarza pozdrowił obecnych ks. Eichelberger, b. pastor zboru Węgrowskiego, obecnie pastor Marjampolski, i wezwał wiernych do złożenia ofiary dziękczynienia i ślubowania Bogu wierności i miłości (Ps. 50 w. 14). Zbór poszedł za głosem swego dawnego pasterza i zaśpiewał na zakończenie pieśń dziękczynną "Dziękczynny wznieśmy głos i sercem i ustami", a błogosławieństwa Aaronowego, poprzedzonego modlitwą, udzielił zgromadzonym NPW. ks. superintendent generalny.

Śród dźwięków puzonów nabożni rozeszli się, unosząc w sercach wzniosłe i budujące uczucia i myśli.... I minął ten dzień uroczysty, ozłocony blaskiem słońca, śpiewem pieśni nabożnych, słowem Bożem, modlitwą i błogosławieństwem.....

Uroczystość Węgrowska zapisze się niezatartemi zgłoskami w sercach wszystkich uczestników, a ci, którzy nie byli, żałować muszą, że nie uczcili pamięci praojców w ich wiekowej pracy i usiłowań współczesnych...

Kończąc powyższy opis uroczystości, zasyłamy jeszcze raz Wam, ukochani bracia z nad Liwca, serdeczne życzenia błogosławieństwa Bożego na długie, długie lata. “Trzymaj, co masz, aby nikt nie wziął korony Twojej" mówi Pan. Strzeżcie więc jak źrenicy oka dwóch waszych świątyń! Są to cenne relikwje, drogie, ukochane pamiątki minionej przeszłości, drogie skarby i spuścizny po ojcach i praojcach waszych. Ludzie, nie umiejący szanować takiej spuścizny, są ludźmi bez przyszłości. Pamiątki religijne są tem droższe, że religja, ta społeczność człowieka z Bogiem, w zewnętrznych formach odźwierciadlając ducha, który mieszka w sercach, uwidocznia w pomnikach, bądźto z drzewa, bądź z kamienia, myśl Bożą w człowieku żyjącą.

Zwróćcie więc serca i myśli wasze do waszych widzialnych pomników przeszłości, do dwóch świątyń, pod których sklepieniami wzrastało pokolenie po pokoleniu, a piękne słowa, które w roku 1650, jako roku założenia zboru, wypowiedział wielkiego serca Bogusław Radziwiłł, Wielki książę Litewski, niechaj będą hasłem waszem i hasłem nas wszystkich: “Inter pastores et coetus eorum ut sit pax, concordia et fraternus amor" (między pasterzami i ich zborami niechaj będzie pokój, zgoda i miłość bratnia)!